Vương Hồng Sển - Người giữ hồn Nam Kỳ xưa

Khi nhắc đến những người dành cả cuộc đời để lưu giữ ký ức của miền Nam, khó có ai vượt qua được học giả Vương Hồng Sển. Ông không chỉ là một nhà khảo cứu, nhà sưu tầm cổ vật mà còn là một chứng nhân đặc biệt của một giai đoạn lịch sử dài từ cuối thời Nam Kỳ thuộc Pháp cho đến cuối thế kỷ XX. Những trang viết của ông đã giúp nhiều thế hệ sau hình dung được cuộc sống, phong tục và con người Nam Bộ thuở trước.

Từ cậu bé Sóc Trăng đến học giả Nam Bộ

Vương Hồng Sển sinh năm 1902 tại Sóc Trăng. Ông mang trong mình dòng máu Việt, Hoa và Khmer - ba cộng đồng đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa đặc trưng của vùng đất Nam Bộ. Tên thật của ông là Vương Hồng Thạnh, nhưng do nhầm lẫn khi làm giấy khai sinh nên cái tên Vương Hồng Sển được sử dụng cho đến hết cuộc đời.

Thuở nhỏ, ông học tại trường Chasseloup-Laubat ở Sài Gòn, một trong những ngôi trường danh tiếng nhất Nam Kỳ lúc bấy giờ. Sau khi tốt nghiệp, ông làm công chức trong bộ máy hành chính và từng làm việc tại Dinh Thống đốc Nam Kỳ. Những năm tháng ấy giúp ông có cơ hội tiếp xúc với nhiều tầng lớp xã hội, từ giới bình dân cho đến tầng lớp trí thức và quan chức.

Người yêu Sài Gòn bằng cả cuộc đời

Nếu Sơn Nam được xem là “ông già Nam Bộ”, thì Vương Hồng Sển có thể được gọi là “người kể chuyện Sài Gòn xưa”.

Ông có thói quen ghi chép mọi điều tai nghe mắt thấy. Từ những con đường đất đỏ, những khu chợ đông đúc, những gánh hàng rong cho đến các phong tục tập quán của người dân Nam Kỳ, tất cả đều được ông cẩn thận lưu lại trong các tác phẩm của mình. Nhờ vậy, ngày nay chúng ta vẫn có thể hình dung một Sài Gòn của xe ngựa, ghe thuyền, hàng me và những khu phố mang đậm dấu ấn giao thoa văn hóa.

Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là “Sài Gòn năm xưa”. Cuốn sách không chỉ kể về lịch sử hình thành của thành phố mà còn tái hiện đời sống thường nhật, phong tục và tính cách của người dân vùng đất phương Nam.

Nhà sưu tầm cổ vật nổi tiếng

Ngoài việc nghiên cứu lịch sử và văn hóa, Vương Hồng Sển còn là một trong những nhà sưu tầm cổ vật nổi tiếng nhất Việt Nam.

Trong suốt cuộc đời mình, ông sưu tầm hàng trăm cổ vật quý, đặc biệt là đồ gốm, sách cổ và các hiện vật liên quan đến lịch sử Nam Bộ. Đối với ông, mỗi món đồ cổ đều mang theo một câu chuyện của quá khứ. Việc lưu giữ chúng không phải để khoe của mà để gìn giữ ký ức của dân tộc cho các thế hệ mai sau.

Điều đáng quý là trước khi qua đời, ông đã hiến tặng phần lớn bộ sưu tập của mình cho Nhà nước với mong muốn các hiện vật ấy tiếp tục được bảo tồn và phục vụ công chúng.

Văn phong đậm chất Nam Bộ

Điều khiến nhiều người yêu thích Vương Hồng Sển không chỉ nằm ở kiến thức uyên bác mà còn ở lối viết rất Nam Bộ.

Ông viết như đang kể chuyện bên tách trà. Văn phong gần gũi, đôi lúc pha chút hài hước, đôi lúc châm biếm nhẹ nhàng nhưng luôn chứa đựng sự chân thành. Nhờ vậy mà những câu chuyện tưởng như khô khan về lịch sử hay cổ vật lại trở nên sinh động và dễ đọc.

Di sản còn lại

Vương Hồng Sển qua đời năm 1996, hưởng thọ 94 tuổi. Tuy nhiên, những gì ông để lại vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay.

Các tác phẩm của ông không chỉ là tư liệu lịch sử mà còn là chiếc cầu nối giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về Nam Kỳ xưa - vùng đất của những con người hào sảng, trọng nghĩa tình và luôn rộng lòng với người phương xa. Nhờ những người như Vương Hồng Sển, nhiều ký ức của miền Nam đã không bị thời gian xóa nhòa.

Giữa nhịp sống hiện đại, đọc lại Vương Hồng Sển giống như mở một cánh cửa trở về Nam Kỳ thuở trước. Qua từng trang sách, người đọc không chỉ thấy những con đường, ngôi nhà hay món đồ cổ, mà còn thấy được tâm hồn của một vùng đất. Và có lẽ, đó chính là di sản lớn nhất mà ông để lại cho miền Nam và cho cả nước Việt Nam.