Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch - Người dành cả đời chống lại bệnh lao

Nếu hỏi người Sài Gòn xưa về một vị bác sĩ vừa giỏi chuyên môn, vừa gần gũi với người nghèo, nhiều người sẽ nhắc đến bác sĩ Phạm Ngọc Thạch. Ngày nay, tên ông được đặt cho một bệnh viện, một trường đại học y khoa và nhiều tuyến đường trên cả nước. Thế nhưng ít ai biết rằng trước khi trở thành một trong những người đặt nền móng cho ngành y tế Việt Nam, ông từng là một bác sĩ nổi tiếng tại Sài Gòn, dành phần lớn tâm huyết để chống lại căn bệnh lao - “kẻ giết người thầm lặng” của thế kỷ XX.

Phạm Ngọc Thạch sinh ngày 7 tháng 5 năm 1909 tại Quy Nhơn trong một gia đình trí thức. Thuở nhỏ, ông theo gia đình học ở nhiều nơi trước khi theo học Trường Albert Sarraut tại Hà Nội. Sau đó, ông sang Pháp học ngành y và bảo vệ thành công luận án tiến sĩ vào năm 1934. Trong thời gian làm việc tại các bệnh viện và viện điều dưỡng ở Pháp, ông đặc biệt quan tâm đến bệnh lao - căn bệnh khi ấy đang cướp đi sinh mạng của hàng triệu người trên thế giới.

Năm 1936, ông trở về Sài Gòn mở phòng mạch. Thay vì chỉ chữa bệnh cho những người có điều kiện, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch thường xuyên khám và điều trị cho người nghèo. Ông cũng dành nhiều thời gian tuyên truyền kiến thức vệ sinh, phòng bệnh và cách ngăn ngừa bệnh lao trong cộng đồng. Vào thời điểm ấy, thuốc điều trị lao còn rất hạn chế, vì vậy việc phát hiện sớm và giữ gìn vệ sinh là biện pháp quan trọng nhất để hạn chế dịch bệnh.

Những năm 1930-1940, Sài Gòn là đô thị đông đúc bậc nhất Đông Dương. Nhà cửa san sát, nhiều khu lao động chật chội, điều kiện vệ sinh chưa bảo đảm khiến bệnh lao lan truyền khá mạnh. Trong bối cảnh đó, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch không chỉ chữa từng bệnh nhân mà còn cổ vũ một tư duy mới: y học không chỉ điều trị khi đã mắc bệnh, mà còn phải phòng bệnh cho cả cộng đồng. Quan điểm này về sau trở thành nền tảng của ngành y tế dự phòng ở Việt Nam.

Bên cạnh công việc chuyên môn, ông còn tham gia nhiều hoạt động yêu nước. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông đảm nhận nhiều trọng trách trong lĩnh vực y tế. Trải qua những năm kháng chiến, ông tiếp tục xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe cho nhân dân và đào tạo đội ngũ cán bộ y tế. Đến năm 1958, ông được giao giữ chức Bộ trưởng Bộ Y tế và tiếp tục theo đuổi mục tiêu mà ông đã ấp ủ từ thời còn hành nghề ở Sài Gòn: đẩy lùi bệnh lao trên phạm vi cả nước.

Nhắc đến Phạm Ngọc Thạch, người ta thường nhớ đến phong trào chống lao mang tính toàn dân. Ông chủ trương kết hợp điều trị với giáo dục sức khỏe, tiêm phòng, phát hiện sớm và quản lý người bệnh. Những quan điểm ấy tuy ngày nay đã trở nên quen thuộc, nhưng vào giữa thế kỷ XX lại là cách tiếp cận rất tiến bộ.

Năm 1968, trong lúc trực tiếp vào chiến trường miền Nam để khảo sát và chỉ đạo công tác y tế, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch qua đời bên bờ sông Vàm Cỏ Đông. Ông ra đi khi vẫn còn mang theo nhiều dự định dang dở cho ngành y nước nhà.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, dấu ấn của ông vẫn còn hiện diện trong đời sống. Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch tại TP.HCM tiếp tục là một trong những cơ sở chuyên điều trị bệnh lao và bệnh phổi hàng đầu cả nước. Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch cũng đào tạo hàng nghìn bác sĩ phục vụ ngành y mỗi năm. Đó có lẽ là cách thiết thực nhất để một người thầy thuốc vẫn tiếp tục cứu người, ngay cả khi ông đã đi xa.

Giữa biết bao biến động của một thời lịch sử, Phạm Ngọc Thạch để lại hình ảnh của một người bác sĩ luôn tin rằng chữa bệnh không chỉ là kê đơn hay cầm dao mổ, mà còn là mang kiến thức y học đến với từng người dân. Chính vì vậy, tên tuổi ông vẫn được nhiều thế hệ nhắc đến với sự kính trọng, như một biểu tượng của y đức và tinh thần phụng sự cộng đồng.