Nhà Thờ Con Gà - Kiến Trúc Pháp Giữa Lòng Thành Phố Đà Lạt

Nhắc đến Đà Lạt, người ta thường nhớ đến những con dốc quanh co, những hàng thông xanh, cái lạnh se se của buổi sớm và những công trình kiến trúc mang dáng dấp châu Âu nằm rải rác giữa lòng thành phố. Trong số đó, có một công trình gần như đã trở thành hình ảnh quen thuộc của Đà Lạt: Nhà thờ chính tòa Thánh Nicôla Bari, hay cái tên thân thuộc mà người dân vẫn thường gọi là nhà thờ Con Gà.

Đứng giữa khu trung tâm Đà Lạt, tháp chuông của nhà thờ vươn cao lên nền trời. Trên đỉnh tháp là một con gà trống bằng kim loại, nhỏ hơn nhiều so với cảm giác mà nó tạo ra khi nhìn từ dưới phố. Chính hình ảnh ấy đã trở thành một trong những dấu hiệu nhận biết đặc trưng của thành phố cao nguyên.

Nhưng phía sau cái tên “nhà thờ Con Gà” không chỉ là một bức ảnh quen thuộc của Đà Lạt. Công trình này còn gắn với quá trình hình thành đô thị, đời sống Công giáo và một giai đoạn dài trong lịch sử kiến trúc Đà Lạt.

Từ những bước đầu của giáo sở Đà Lạt

Lịch sử nhà thờ chính tòa ngày nay thực ra bắt đầu từ trước khi công trình hiện tại được xây dựng.

Năm 1893, cùng thời điểm với những chuyến thám hiểm gắn với bác sĩ Alexandre Yersin, linh mục Robert thuộc Hội Thừa sai Paris cũng có mặt tại vùng Đà Lạt. Đến năm 1917, linh mục Nicolas Couveur đến Đà Lạt và cho xây dựng một dưỡng viện dành cho các giáo sĩ. Khu vực này về sau trở thành một phần của nhà xứ.

Đến năm 1920, Giáo phận Đà Lạt được thành lập. Khi cộng đồng Công giáo tại đây ngày càng phát triển, nhu cầu về một ngôi thánh đường lớn hơn cũng trở nên rõ ràng.

Những nhà thờ đầu tiên ở Đà Lạt có quy mô khá khiêm tốn so với công trình mà chúng ta nhìn thấy ngày nay. Ngôi nhà thờ đầu tiên được xây dựng vào năm 1920, sau đó một nhà thờ mới được xây dựng và khánh thành vào năm 1923. Ngôi nhà thờ thứ hai này có tháp chuông cao 16 m và bốn quả chuông do một hãng tại vùng Savoie của Pháp chế tạo.

Nhưng rồi Đà Lạt tiếp tục phát triển. Một công trình lớn hơn được tính đến.

Viên đá đầu tiên của nhà thờ Con Gà

Sáng Chủ nhật ngày 19 tháng 7 năm 1931, Giám mục Colomban Dreyer đặt viên đá đầu tiên cho nhà thờ chính tòa Đà Lạt hiện nay.

Công trình được xây dựng theo đồ án của linh mục Céleste Nicolas, khi ấy đang là cha sở Đà Lạt. Việc xây dựng không diễn ra trong một lần mà trải qua nhiều giai đoạn.

Phần cung thánh, hậu tẩm và hai gian cánh được hoàn thành trước. Sau đó công trình tiếp tục được mở rộng với các gian giữa, phần móng tháp chuông rồi mới đến phần tháp chính.

Theo tài liệu của Giáo phận Đà Lạt, giai đoạn đầu được thực hiện từ năm 1931 đến năm 1932. Sau đó công trình có một khoảng thời gian phải tạm dừng vì vấn đề kinh phí. Đến năm 1940, việc xây dựng được tiếp tục và phần tháp chuông cùng các hạng mục còn lại lần lượt hoàn thiện.

Ngày 25 tháng 1 năm 1942, nhà thờ chính thức được khánh thành.

Như vậy, từ viên đá đầu tiên năm 1931 đến ngày khánh thành, công trình đã trải qua hơn một thập niên xây dựng.

Một nhà thờ mang dáng dấp kiến trúc Roman

Nhìn từ bên ngoài, nhà thờ Con Gà gây ấn tượng trước hết bởi sự cân đối.

Công trình được thiết kế theo phong cách kiến trúc Roman, một phong cách thường thấy trong các nhà thờ Công giáo châu Âu. Mặt bằng nhà thờ có hình chữ thập, dài khoảng 65 m, rộng khoảng 14 m, trong khi tháp chuông chính vươn lên độ cao khoảng 47 m.

Từ xa, tháp chuông gần như trở thành điểm nhấn của toàn bộ công trình. Nó không chỉ giúp nhà thờ nổi bật giữa khu phố mà còn tạo nên một đường nét rất riêng trong cảnh quan Đà Lạt.

Bước vào bên trong, không gian được chia thành ba gian: một gian chính rộng ở giữa và hai gian nhỏ hơn ở hai bên. Các vòm cung tròn, hàng cột và cách tổ chức không gian đối xứng tạo cho nội thất vẻ trang nghiêm nhưng đồng thời cũng khá thanh thoát.

Một điểm đáng chú ý khác là những ô cửa kính màu.

Phần áp mái của nhà thờ được trang trí bằng khoảng 70 tấm kính màu, được chế tác tại xưởng Louis Balmet ở Grenoble, Pháp. Khi ánh sáng lọt qua những ô kính này, không gian bên trong không còn đơn thuần là một công trình bằng đá, gạch và gỗ mà trở nên có chiều sâu và màu sắc hơn.

Đó cũng là một trong những chi tiết khiến nhà thờ Con Gà khác với cảm giác mà người ta thường có khi đứng trước một công trình kiến trúc cổ.

Vì sao gọi là nhà thờ Con Gà?

Câu hỏi này chắc là điều nhiều người từng đến Đà Lạt đều thắc mắc.

Câu trả lời nằm ngay trên đỉnh tháp chuông.

Phía trên tháp có một tượng gà trống bằng kim loại, dài khoảng 0,66 m và cao khoảng 0,58 m. Con gà được đặt trên một trục có thể xoay theo hướng gió.

Vì nằm ở vị trí rất cao nên người dân Đà Lạt từ lâu có thể nhìn thấy con gà từ nhiều khu vực trong thành phố. Dần dần, cái tên “nhà thờ Con Gà” trở nên quen thuộc hơn cả tên gọi chính thức trong đời sống thường ngày.

Con gà trên đỉnh tháp cũng mang một ý nghĩa tôn giáo. Trong truyền thống Kitô giáo, hình ảnh gà trống gắn với câu chuyện Thánh Phêrô chối Chúa ba lần trước khi gà gáy. Vì vậy, nó thường được liên hệ với sự thức tỉnh và sám hối.

Còn đối với người dân Đà Lạt, con gà ấy đơn giản hơn nhiều: nó là thứ khiến người ta chỉ cần nhìn lên là biết mình đang ở đâu.

Con gà không phải là “đài dự báo thời tiết”

Có một câu chuyện khá thú vị xoay quanh tượng gà trên đỉnh tháp.

Vì con gà có thể xoay nên từ lâu người dân vẫn truyền tai nhau rằng nhìn hướng con gà có thể biết gió đang thổi từ đâu, thậm chí có người còn gọi vui nó như một “đài dự báo thời tiết” của Đà Lạt.

Thực ra, điều này có phần đúng nhưng không phải theo nghĩa dự báo thời tiết.

Con gà được thiết kế để xoay theo hướng gió. Vì vậy, khi nó quay về một phía thì có thể hiểu đó là hướng gió đang thổi. Nó không thể dự báo trời sắp mưa hay nắng, nhưng lại vô tình trở thành một “chiếc la bàn” rất đặc biệt nằm trên nóc nhà thờ.

Những bức tường màu hồng giữa lòng Đà Lạt

Một chi tiết khác thường bị bỏ qua khi người ta chỉ đứng chụp ảnh phía trước nhà thờ là phần tường.

Nhà thờ có hệ thống tường chịu lực xây bằng gạch đá với độ dày khoảng 30 - 40 cm. Phần tường bên ngoài được sơn màu hồng, tạo nên vẻ mềm mại hơn cho một công trình vốn mang nhiều đường nét mạnh mẽ của kiến trúc Roman.

Đứng từ xa, màu tường này kết hợp với mái ngói, những cửa sổ vòm và tháp chuông khiến nhà thờ có một vẻ cổ kính rất riêng.

Nó không quá đồ sộ theo kiểu những đại giáo đường châu Âu, nhưng lại vừa vặn với cảnh quan Đà Lạt - một thành phố được hình thành giữa núi đồi, nơi những công trình kiến trúc phương Tây dần trở thành một phần của diện mạo đô thị.

Một công trình nhìn thấy từ nhiều góc của Đà Lạt

Tháp chuông cao 47 m chính là lý do nhà thờ Con Gà có khả năng “xuất hiện” trong rất nhiều góc nhìn của thành phố.

Đi giữa những con đường quanh trung tâm, đôi khi chỉ cần ngẩng đầu lên là có thể bắt gặp phần đỉnh tháp cùng hình ảnh con gà trống trên nền trời.

Cửa chính của nhà thờ hướng về phía núi Langbiang. Đây cũng là một chi tiết thú vị khi nhìn công trình trong tổng thể địa hình Đà Lạt: một bên là kiến trúc mang dáng dấp châu Âu, một bên là cảnh quan núi rừng của cao nguyên Langbiang.

Sự kết hợp ấy phần nào tạo nên vẻ đặc biệt của kiến trúc Đà Lạt nói chung - những công trình được xây dựng theo phong cách phương Tây nhưng lại nằm giữa một không gian thiên nhiên hoàn toàn khác.

Nhà thờ Con Gà hôm nay

Ngày nay, nhà thờ chính tòa Đà Lạt vẫn là một công trình tôn giáo đang hoạt động, đồng thời cũng là một trong những địa điểm được nhiều du khách tìm đến khi khám phá thành phố.

Với người Công giáo, đây trước hết vẫn là một nơi thờ phượng và sinh hoạt tôn giáo. Còn với du khách, nhà thờ lại là một phần của ký ức Đà Lạt - một hình ảnh thường xuất hiện trong những bức ảnh về thành phố.

Đặc biệt vào mùa Giáng sinh, khu vực quanh nhà thờ trở nên nhộn nhịp hơn khi người dân và du khách cùng tìm về đây. Tuy nhiên, dù đến để tham quan hay chụp ảnh, đây vẫn là một công trình tôn giáo đang được sử dụng, vì vậy sự yên tĩnh và tôn trọng không gian sinh hoạt của nhà thờ vẫn là điều cần được giữ gìn.

Một biểu tượng của Đà Lạt

Có những công trình nổi tiếng bởi quy mô. Có những công trình nổi tiếng bởi tuổi đời. Cũng có những công trình trở thành biểu tượng chỉ đơn giản vì chúng đã đứng ở đó quá lâu, chứng kiến thành phố thay đổi từng ngày.

Nhà thờ Con Gà thuộc về nhóm thứ ba.

Từ khi viên đá đầu tiên được đặt xuống vào năm 1931 cho đến nay, Đà Lạt đã trải qua rất nhiều thay đổi. Những con đường xưa đã khác, thành phố ngày càng đông đúc, những khu phố mới mọc lên, nhưng tháp chuông nhà thờ vẫn đứng đó.

Và trên đỉnh tháp, con gà trống vẫn xoay theo chiều gió.

Có lẽ đó cũng là điều làm nên sức sống của nhà thờ Con Gà. Nó không chỉ là một công trình kiến trúc được xây dựng từ thời Pháp, cũng không đơn thuần là một địa điểm check-in quen thuộc của du khách. Nó đã trở thành một phần của cảnh quan, lịch sử và ký ức đô thị Đà Lạt.

Nếu có dịp đi ngang qua khu trung tâm thành phố, thay vì chỉ dừng lại trước cổng để chụp một tấm hình, thử đứng lại lâu hơn một chút và nhìn kỹ công trình này.

Nhìn những đường nét đối xứng trên mặt tiền, những ô cửa kính màu, tháp chuông cao vút và con gà nhỏ đang quay trên đỉnh.

Bởi đôi khi, một thành phố được nhớ đến không chỉ bởi những gì đẹp nhất, mà còn bởi những hình ảnh đã ở đó đủ lâu để trở thành một phần ký ức của chính thành phố ấy.