Xe lam là gì? Ký ức xe lam Sài Gòn xưa

Hồi xưa, Sài Gòn chưa có nhiều xe cộ chen chúc như bây giờ. Đường thì còn thoáng, người đi lại cũng chậm rãi hơn. Trong cái nhịp sống đó, có một thứ phương tiện mà ai từng sống qua thời đó chắc khó mà quên được - chiếc xe lam.

Xe lam nhìn đơn giản lắm. Nhỏ nhỏ, ba bánh, phía trước là chỗ tài xế, phía sau là cái thùng chở khách. Mỗi lần leo lên, phải cúi người chút xíu, ngồi sát nhau, nhưng mà vui. Không có máy lạnh, không có cửa kính kín mít, gió trời thổi lồng lộng, vừa chạy vừa nghe mùi đường phố, mùi nắng, mùi đời.

Người ta gọi là “xe lam”, nghe thân quen như cách người miền Nam hay gọi mọi thứ cho gọn. Thật ra, loại xe này có nguồn gốc từ mấy dòng xe ba bánh của Ý, sau này về tới Việt Nam rồi được dùng phổ biến để chở khách, chở hàng. Ở Sài Gòn, xe lam trở thành một phần của cuộc sống thường ngày, nhất là ở những khu vực đông dân hoặc những con đường nhỏ.

Hồi đó, đi xe lam là chuyện bình thường như bây giờ mình bắt xe công nghệ vậy. Chỉ cần đứng bên đường, thấy chiếc nào chạy ngang là vẫy tay. Tài xế thấy thì tấp vô, hỏi đi đâu, nếu tiện đường thì cho lên. Không có app, không có định vị, mọi thứ đơn giản mà gần gũi.

Mà cái hay của xe lam không chỉ là chuyện đi lại. Nó còn là nơi người ta gặp nhau, nói chuyện với nhau. Ngồi trên xe, người lạ cũng thành quen. Có người hỏi thăm vài câu, có người kể chuyện đời, chuyện làm ăn, chuyện gia đình. Một đoạn đường ngắn thôi mà nghe đủ thứ chuyện trên đời.

Chiếc xe nhỏ chở vài ba con người, mà đôi khi chở luôn cả những câu chuyện không bao giờ kể lại.

Tiếng máy xe lam cũng đặc biệt lắm. Nó không êm như xe bây giờ, mà kêu “phành phạch”, “lạch bạch”, nghe riết thành quen. Có khi chỉ cần nghe tiếng thôi là biết xe lam đang tới, không cần nhìn. Cái âm thanh đó, với nhiều người, là cả một trời ký ức.

Rồi theo thời gian, Sài Gòn thay đổi. Đường xá rộng hơn, xe cộ hiện đại hơn, xe lam dần dần ít đi rồi biến mất. Người ta chuyển qua đi xe buýt, xe máy, rồi sau này là đủ thứ phương tiện mới. Xe lam không còn chỗ đứng nữa, lặng lẽ rút lui như một phần của quá khứ.

Nhưng với những ai từng ngồi trên chiếc xe nhỏ đó, từng chen chúc, từng cười nói trên những chuyến đi ngắn ngủi, thì xe lam không chỉ là phương tiện. Nó là một mảnh ký ức - giản dị, ồn ào, nhưng ấm áp.

Giữa Sài Gòn hôm nay, đôi khi chạy xe ngoài đường, bất chợt nhớ lại tiếng máy “lạch bạch” năm nào, tự nhiên thấy lòng chùng xuống. Như thể có một phần của thành phố cũ vẫn còn đâu đó, chỉ là mình không còn thấy nữa thôi.