Kiến Hòa: 20 Năm Định Danh Và Hành Trình Của Một Tỉnh Lỵ

Trong dòng chảy lịch sử của vùng đất Nam Kỳ Lục tỉnh, cái tên Kiến Hòa dẫu chỉ tồn tại chính thức trong khoảng 20 năm (1956 – 1976), nhưng đã kịp để lại những dấu ấn sâu đậm về một thời kỳ biến động và phát triển rực rỡ của xứ dừa Bến Tre xưa.

1. Sự Ra Đời Của Danh Xưng Kiến Hòa (1956)

Ngày 22/10/1956, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm ban hành Sắc lệnh số 143-NV, thực hiện một cuộc cải cách hành chính quy mô lớn trên toàn miền Nam. Theo đó, tỉnh Bến Tre chính thức được đổi tên thành tỉnh Kiến Hòa.

Cái tên “Kiến Hòa” mang ý nghĩa tốt đẹp về việc xây dựng (Kiến) một vùng đất hòa hợp và yên bình (Hòa). Đồng thời, tỉnh lỵ Bến Tre cũng được đổi tên thành Trúc Giang (thuộc xã An Hội). Người dân thời bấy giờ vẫn thường gọi vùng đất này bằng cái tên thân thương là “Xứ Trúc Giang” hay “Tỉnh Kiến Hòa”.

2. Địa Lý Và Phân Chia Hành Chính

Tỉnh Kiến Hòa xưa nằm trọn trên ba cù lao lớn: Cù lao An Hóa, cù lao Bảo và cù lao Minh, được bao bọc bởi bốn con sông lớn thuộc hệ thống sông Tiền: sông Mỹ Tho, sông Ba Lai, sông Hàm Luông và sông Cổ Chiên.

Về mặt hành chính, tỉnh Kiến Hòa có sự thay đổi dần theo thời gian để phù hợp với tình hình thực tế:

• Năm 1957: Tỉnh có 7 quận gồm: Trúc Giang, Ba Tri, Bình Đại, Giồng Trôm, Mỏ Cày, Sóc Sãi (sau đổi thành Hàm Long) và Thạnh Phú.

• Năm 1960 - 1963: Thành lập thêm quận Hương Mỹ (tách từ Mỏ Cày) và quận Đôn Nhơn (lấy xã Ba Vát làm quận lỵ).

• Đến năm 1975: Tỉnh đạt đến quy mô 10 quận với sự góp mặt thêm của quận Phước Hưng.

3. Đời Sống Và Văn Hóa Kiến Hòa Xưa

Giai đoạn này, Kiến Hòa là một trong những tỉnh trù phú bậc nhất miền Tây nhờ kinh tế vườn dừa và lúa nước. Hình ảnh những chiếc xe lôi máy chạy dọc các con lộ nhỏ, hay những chuyến Phà Rạch Miễu, Phà Hàm Luông nối nhịp giao thương đã trở thành ký ức không thể phai mờ của người dân Kiến Hòa.

Về giáo dục, trường Trung học công lập Kiến Hòa (nay là trường THPT chuyên Bến Tre) là nơi đào tạo ra biết bao nhân tài cho xứ sở. Đời sống văn hóa Kiến Hòa giai đoạn này là sự hòa quyện giữa nét truyền thống của vùng đất Sóc Sãi xưa và sự nhộn nhịp của một đô thị sông nước đang phát triển.

4. Giai Đoạn Chuyển Tiếp Và Trở Lại Tên Gọi Bến Tre (1975 - Nay)

Dưới góc độ quản lý của phía Cách mạng (Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam), tên gọi Kiến Hòa chưa bao giờ được công nhận chính thức mà họ vẫn dùng tên gọi truyền thống là tỉnh Bến Tre. Tháng 2/1976: Sau khi thống nhất đất nước, Chính phủ Cách mạng lâm thời ban hành nghị định giữ nguyên tên gọi cũ là tỉnh Bến Tre.

Tháng 7/1976: Quốc hội chính thức thông qua việc đổi tên tỉnh Kiến Hòa thành tỉnh Bến Tre, khép lại hành trình 20 năm của danh xưng này.

Một bước ngoặt mới (2025): Theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội, từ ngày 12/6/2025, tỉnh Bến Tre đã cùng với tỉnh Trà Vinh sáp nhập vào tỉnh Vĩnh Long để hình thành một đơn vị hành chính lớn hơn, mở ra chương mới cho vùng đất cù lao xưa.

Dù ngày nay cái tên Kiến Hòa chỉ còn xuất hiện trên những tờ giấy tờ cũ, những tấm bưu thiếp nhuốm màu thời gian, nhưng đối với những người con Nam Kỳ xưa, Kiến Hòa vẫn là một phần máu thịt. Đó là biểu tượng của một thời Trúc Giang êm đềm, của những rặng dừa nghiêng bóng và một giai đoạn lịch sử không thể nào quên của miền Tây sông nước.